ŻÓŁCZ GM. NIECHANOWO. DZIEJE WSI I JEJ MIESZKAŃCÓW
![](https://www.ziemiapiastowska.pl/wp-content/uploads/2024/07/1720459277018.jpg)
Fot. Żółcz
Maleńka wieś położona nieco na uboczu, ok. 1,5 km od drogi z Gniezna do Wrześni i 15 km od rynku w Gnieźnie. W 2021 roku liczyła 49 stałych mieszkańców. Tym samym liczba mieszkańców wsi od roku 1998 do 2021 zmalała o 38,8%. Na terenie wsi duże gospodarstwo hodowli krów, na terenie którego zabytkowy dwór.
Zobacz też artykuł:
Historia wsi:
1392 roku
Z tego roku ma pochodzić pierwsza wzmianka o wsi Żółcz.
( Na podstawie: Konstanty Jan Hładyłowicz. Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce od XIV do XIX wieku)
Było to w czasach panowania Króla Kazimierza III Wielkiego.
Przełom XV i XVI wieku
W źródłach pisanych pojawiają się Żołeccy, pierwotnie piszący się Zoleczskich, Zoleckich lub też Żołeczki, Żołeczski, jak tu widać nazwisko przez pewien czas ewoluowało, by ostatecznie przybrać dojrzałą formę. Byli oni w tym czasie właścicielami Żółcza.
1565 roku
W tym czasie w źródłach pisanych występują w zasadzie dwie wsie: Żółcz zwany Starym i Żółcz Nowy zwany w tym czasie Młodym, dzięki wykazom podatkowym z tych czasów możemy poznać ich właścicieli i tak:
Żółcz Stary
- Mierzewski ma tam 1 łan ziemi kmiecej i karczmę.
- Jan Słoninka 1 łan ziemi określonej jako “aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Jan Kakuliński 1 łan ziemi “aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Łukasz Przyborowski 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Maciej Czelmowski 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Tomasz Zdzichowski 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Jakub Nadarzycki 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Agnieszka Dobrogostowa 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Stanisław Goldin 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
Żółcz Mały zwany Młody
- Zygmunt Skubarczewski 1 łan ziemi określony w wykazach jako ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Wawrzyniec Drigunt 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Mikołaj Chrapek 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Marcin Judzki 1 łan ziemi ”aratura sua” (szlachta zagrodowa)
- Barbara Poklękowska 1 łan ziemi “aratura sua” (szlachta zagrodowa)
Wszyscy posiadający po 1 łanie ziemi określonej jako ”aratura sua” zapłacili po 12 groszy podatku.
- Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w., red. M. Słoń, http://atlasfontium.pl
(Według części historyków można przyjąć, że do uprawy łana ziemi, czyli w przybliżeniu 17 ha potrzeba było 11 osób, dorosłych i dzieci. Mogła być to rodzina kmiecia z parobkiem i jego rodziną lub dwóch kmieci, z których każdy gospodarzył na połowie łana ziemi. Natomiast zagrodnicy posiadali najczęściej tylko zagrodę i ewentualnie do 1/4 łana ziemi, komornicy nie posiadali domu i mieszkali w wynajętych izbach. W zamian za możliwość uprawy ziemi kmiecie i zagrodnicy byli zobowiązani do odrabiania pańszczyzny w folwarku pana wsi, i innych świadczeń na jego rzecz. Wymiar pańszczyzny uzależniony był od ilości uprawianej ziemi, cała ziemia we wsi, w tym też ta uprawiana przez kmieci i niekiedy zagrodników, stanowiła własność pana wsi. Znajdujące się na wsiach karczmy, wiatraki i młyny w olbrzymiej większości stanowiły własność właściciela wsi lub co było bardzo częste, tylko jej części, w tym przypadku wynajmowane były użytkownikom, na co roku odnawianą dzierżawę).
Koniec XVI wieku
W źródłach pisanych na powrót pojawiają się Żołeccy. Jednak występujących w wykazach podatkowych pod rokiem 1565 szlachciców zagrodowych siedzących przeważnie na 1 łanie ziemi możemy w co najmniej większości powiązać z rodziną Żołeckich, prawdopodobnie doszło tam do znacznego rozdrobnienia wcześniejszego majątku tej rodziny.
1701 roku lub wcześniej.
Najazd na dwór właściciela części wsi i pobicie p. Andrzeja Tomickiego i jego żony Zofii zd. Cielmowskiej, najprawdopodobniej na tle jakiś rozliczeń spadkowych przez Urszulę Pinińską (wdowę po Marcinie Jagodzińskim dziedzicu części wsi Żółcz), i jej synów Jana, Antoniego, Tomasza i Wojciecha oraz Jana Czapiewskiego. O zdarzeniu tym dowiadujemy się z ugody jaka została podpisana w 1701 roku między stronami konfliktu, napadnięci w ramach tej ugody zobowiązali się nie wnosić do sądu skargi o ten najazd i pobicie.
- Teki Dworzaczka.
1793 roku
Wieś dziedziczyli Michał Trąmpczyński, Józef Lipski i Piotr Rokoszewski.
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV. 1895 rok.
Żółcz na mapie z 1803 roku
![](https://www.ziemiapiastowska.pl/wp-content/uploads/2024/07/Gilly_1803_B_II-001Zolc.jpg)
1826 roku
Marianna Lipska jako wyłączna właścicielka majątku w Żółczu, wniosła tą posiadłość w posagu Skórzewskim. W rękach tej rodziny pozostał on aż do czasów II wojny światowej.
1846 roku
Wieś w posiadaniu Rajmunda Skórzewskiego, liczy 17 domów i 136 mieszkańców.
- J.A.Bobrowicz.- Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego – wyd. Lipsk 1846 rok.
Ok. 14 Kwietnia 1848 roku
W tych dniach podczas powstania 1848 roku w Żółczu lokuje się sztab pruskiej 4 dywizji, oraz część oddziałów 2 kolumny tejże dywizji, przed ich wyruszeniem w kierunku Wrześni.
- Frankiewicz, Czesław. Działania wojenne w Wielkopolsce w roku 1848. Cz. 1.
Żółcz na mapie z 1891 roku
![](https://www.ziemiapiastowska.pl/wp-content/uploads/2024/07/Mapa-pow.-Wrzesnia-1891-rok.Zolcz_.jpg)
1895 roku
W tym czasie była tam wieś dworska Żółcz mająca obszaru 396 ha, 5 domów i 112 mieszkańców oraz przy niej leżąca Żółcz holendry mająca obszaru 80 ha, 8 domów i 42 mieszkańców.
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV. 1895 rok.
Druga połowa lub koniec XIX wieku
Powstaje istniejący do dziś dwór i otaczający go park.
1928 roku
Wieś liczy 177 mieszkańców, majątek (folwark) 388 ha liczący, dzierżawi p. Ignacy Cichocki.
- Księga adresowa Polski. 1928 rok.
1946 roku
Dawny majątek rolny w Żółczu przechodzi na własność Skarbu Państwa, w tym samym roku zostaje przeprowadzona jego parcelacja.
1953 roku
Utworzenie w Żółczu Spółdzielni Produkcyjnej.
1956 roku
Na gruntach zlikwidowanej Spółdzielni Produkcyjnej powstaje Państwowe Gospodarstwo Rolne.
Legenda:
- Odległość podana jest od rynku w Gnieźnie do centrum opisywanej miejscowości.
- Dane statystyczne miejscowości pochodzą ze strony internetowej: Polska w liczbach.